Pomiń menu

Grammar

Przymiotniki

W zależności od zakończenia w mianowniku liczby pojedynczej rozróżniamy dwa rodzaje przymiotników:

  • Przymiotniki zakończone na (-ý przymiotniki).
    W gramatyce czeskiej nazywa się je przymiotnikami twardymi, ponieważ y określa się w języku czeskim jako „twarde y“.Przymiotniki te są w mianowniku liczby pojedynczej uzależnione od rodzaju rzeczownika, który określają. Na przykład: nový student/obchod, nová škola, nové kino.
  • Przymiotniki zakończone na (-í przymiotniki).
    W gramatyce czeskiej nazywa się je przymiotnikami miękkimi, ponieważ i określa się w języku czeskim jako „miękkie i“. Przymiotniki są w mianowniku liczby pojedynczej uzależnione od rodzaju rzeczownika, który określają. Na przykład: moderní student/obchod, moderní škola, moderní kino.

Odmiana przymiotników

Odmiana przymiotników w liczbie pojedynczej – język literacki (język mówiony)

przykład kontekstu rodzaj -ý przymiotniki (przymiotniki twarde) -í przymiotniki (przymiotniki miękkie)
Mianownik
To jest...
Ma
Mi
F
N
nový (novej)
nový (novej)
nová
nové (nový)
moderní
moderní
moderní
moderní
Dopełniacz
Idę z/do/od...
Ma
Mi
F
N
nového (novýho)
nového (novýho)
nové (nový)
nového (novýho)
moderního
moderního
moderní
moderního
Celownik
Idę do...
Ma
Mi
F
N
novému (novýmu)
novému (novýmu)
nové (nový)
novému (novýmu)
modernímu
modernímu
moderní
modernímu
Biernik
Szukam...
Ma
Mi
F
N
nového (novýho)
nový (novej)
novou
nové (nový)
moderního
moderní
moderní
moderní
Wołacz
Wołam:
Ma
F
nový (novej)
nová
moderní
moderní
Miejscownik
Mówię o... Jestem w/na...
Ma
Mi
F
N
novém (novým)
novém (novým)
nové (nový)
novém (novým)
moderním
moderním
moderní
moderním
Narzędnik
Mówię z... Jestem zadowolony z...
Ma
Mi
F
N
novým
novým
novou
novým
moderním
moderním
moderní
moderním

Odmiana przymiotników w liczbie mnogiej – język literacki (język mówiony)

przykład kontekstu rodzaj -ý przymiotniki (przymiotniki twarde) -í przymiotniki (przymiotniki miękkie)
Mianownik
To jest...
Ma
Mi
F
N
noví (nový)
nové (nový)
nové (nový)
nová (nový)
moderní
moderní
moderní
moderní
Dopełniacz
Idę z/do/od...
Ma
Mi
F
N
nových (novejch)
nových (novejch)
nových (novejch)
nových (novejch)
moderních
moderních
moderních
moderních
Celownik
Idę do...
Ma
Mi
F
N
novým (novejm)
novým (novejm)
novým (novejm)
novým (novejm)
moderním
moderním
moderním
moderním
Biernik
Szukam...
Ma
Mi
F
N
nové (nový)
nové (nový)
nové (nový)
nová (nový)
moderní
moderní
moderní
moderní
Wołacz
Wołam:
Ma
F
noví (nový)
nové (nový)
moderní
moderní
Miejscownik
Mówię o... Jestem w/na...
Ma
Mi
F
N
nových (novejch)
nových (novejch)
nových (novejch)
nových (novejch)
moderních
moderních
moderních
moderních
Narzędnik
Mówię z... Jestem zadowolony z...
Ma
Mi
F
N
novými (novejma)
novými (novejma)
novými (novejma)
novými (novejma)
moderními (moderníma)
moderními (moderníma)
moderními (moderníma)
moderními (moderníma)

Stopniowanie przymiotników

Stopniowanie regularne

Jeżeli porównujemy rzeczy, sytuacje lub ludzi, używamy stopnia wyższego i najwyższego przymiotników. Stopień wyższy tworzy się za pomocą sufiksów --ejší/-ější, -ší lub -čí. Stopień najwyższy tworzy się za pomocą prefiksu nej-, dołączonego do stopnia wyższego. 1

stopień równy stopień wyższy (-ejší/-ější, -ší, -čí) stopień najwyższy (nej- + -ejší/-ější, -ší, -čí)
elegantní elegantnější nejelegantnější
levný levnější nejlevnější
moderní modernější nejmodernější
výrazný výraznější nejvýraznější
zajímavý zajímavější nejzajímavější
světlý světlejší nejsvětlejší
krátký kratší nejkratší
tmavý tmavší nejtmavší
drahý dražší2 nejdražší2
hezký hezčí2 nejhezčí2

1 Sufiks -ejší/-ější zwykle dodaje się w przypadku przymiotników trzysylabowych i dłuższych, przy czym -ější występuje po d, t, n, m, p, b, v oraz f(na przykład moderní – modernější). Sufiks -ší uzyskują często przymiotniki kończące się na -tý (na przykład tlustý – tlustší).
2 Przed sufiksem dochodzi do palatalizacji (=zmiękczenia) niektórych głosek (na przykład drahý – dražší).

Stopniowanie nieregularne

stopień równy stopień wyższy stopień najwyższy
dobrý P lepší nejlepší
špatný P horší nejhorší
velký P větší největší
malý P menší nejmenší
vysoký P vyšší nevyšší
dlouhý P delší nejdelší

Przymiotnik krótki rád

liczba pojedyncza liczba mnoga
rodzaj męski żywotny rád rádi [ráďi]*
rodzaj męski nieżywotny rád rády*
rodzaj żeński ráda rády*
rodzaj nijaki rádo ráda*

* Niektóre podręczniki używają na poziomie biegłości językowej A1 i A2 w liczbie mnogiej przymiotnika rád tylko formę rádi w celu uproszczenia odmiany.

Przymiotnik krótki rád – zwrot formalny

Pane, máte rád kávu?
Paní, máte ráda kávu?
Máte rádi kávu?

Użycie przymiotnika krótkiego rád

Przymiotnika krótkiego rád używa się w trzech konstrukcjach:

  • být rád, na przykład: Jsem rád, že jsem doma.
  • mít rád + rzeczownik, na przykład: Mám rád kávu.
  • rád + czynność, na przykład: Rád plavu.

Uwaga na zmianę długości w formach przeczących: rád x nerad, ráda x nerada, rádi x neradi...

Stopniowanie przymiotnika krótkiego rád

podstawowe formy stopień wyższy stopień najwyższy
rád, ráda, rádi radši, raději nejradši, neraději

Form radši i nejradši częściej używa się w codziennej komunikacji.

Przymiotniki dzierżawcze

Przymiotniki dzierżawcze odpowiadają na pytanie čí1? Używa się ich wyłącznie dla podmiotów żywych, ludzi lub zwierząt. W mianowniku liczby pojedynczej mają następujące końcówki:

imię rodzaj męski żywotny rodzaj żeński rodzaj nijaki liczba mnoga (uproszczone)
Adam Adamův tatínek
P
Adamova maminka
P
Adamovo auto
P
Adamovi2 kamarádi
P
Eva Evin tatínek
P
Evina maminka
P
Evino auto
P
Evini2 kamarádi
P

Zwróć uwagę, że końcówki przymiotników dzierżawczych mają w mianowniku lp. typową końcówkę główną:
spółgłoskę dla rodzaju męskiego (Adamův, Evin), -a dla rodzaju żeńskiego (Adamova, Evina) oraz -o dla rodzaju nijakiego (Adamovo, Evino).

W niektórych rzeczownikach oraz nazwach rodzaju żeńskiego dochodzi do zmiękczenia głosek, na przykład: maminka > maminčin, Lenka > Lenčin, Petra > Petřin.

1 Uwaga: To, że coś jest czyjeś (= stosunek posiadania), w języku czeskim często wyraża się za pomocą dopełniacza, na przykład: tatínek Adama, maminka Evy. To użycie dopełniacza określa się terminem dopełniacz posesywny.

2 W pisanym lub mówionym czeskim języku literackim używamy w mianowniku liczby mnogiej końcówek, które rozróżniają rodzaj: Adamovi studenti, Adamovy obchody, Adamovy školy, Adamova kina, Evini studenti, Eviny obchody, Eviny školy, Evina kina.

Deklinacja przymiotników dzierżawczych

Przymiotniki dzierżawcze podlegają, tak samo jak wszystkie przymiotniki, odmianie.

Deklinacja przymiotników dzierżawczych w liczbie pojedynczej
M F N
Mianownik Adamův, Evin (student, obchod) Adamova, Evina (škola) Adamovo, Evino (auto)
Dopełniacz Adamova, Evina (studenta, obchodu) Adamovy, Eviny (školy) Adamova, Evina (auta)
Celownik Adamovu, Evinu (studentovi, obchodu) Adamově, Evině (škole) Adamovu, Evinu (autu)
Biernik Ma: Adamova, Evina (studenta)
Mi: Adamův, Evin (obchod)
Adamovu, Evinu (školu) Adamovo, Evino (auto)
Wołacz Adamův, Evin (studente) Adamova, Evina (školo) Adamovo, Evino (auto)
Miejscownik (o) Adamovu/-ě, Evinu/-ě (studentovi, obchodu) (o) Adamově, Evině (škole) (o) Adamovu/-ě, Evinu/-ě (autu)
Narzędnik Adamovým, Eviným (studentem, obchodem) Adamovou, Evinou (školou) Adamovým, Eviným (autem)
Deklinacja przymiotników dzierżawczych w liczbie mnogiej
Ma Mi F N
Mianownik Adamovi, Evini (studenti) Adamovy, Eviny (obchody) Adamovy, Eviny (školy) Adamova, Evina (auta)
Dopełniacz Adamových, Eviných (studentů, obchodů, škol, aut)
Celownik Adamovým, Eviným (studentům, obchodům, školám, autům)
Biernik Adamovy, Eviny (studenty) Adamovy, Eviny (obchody) Adamovy, Eviny (školy) Adamova, Evina (auta)
Wołacz Adamovi, Evini (kamarádi) Adamovy, Eviny (obchody) Adamovy, Eviny (školy) Adamova, Evina (auto)
Miejscownik (o) Adamových, Eviných (studentech, obchodech, školách, autech)
Narzędnik Adamovými, Evinými (studenty, obchody, školami, auty)

Przymiotniki odczasownikowe

Przymiotniki odczasownikowe twory się od imiesłowu biernego (pasívní participium), to znaczy od -n- lub -t- formy czasowników poprzez dołączenie sufiksu -ý, -á, -é. Przymiotniki bierne tworzymy od czasowników niedokonanych i dokonanych.
zlepšen → zlepšen, zlepšen-á, zlepšen
vyroben → vyroben, vyroben, vyroben
vypit → vypit, vypit, vypit
použit → použit, použit, použit

Uwaga: án → psaný, dáván → dáva

Przymiotniki odczasownikowe aktywne tworzy się od 3 osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego za pomocą sufiksu -cí. Tworzymy je wyłącznie od czasowników niedokonanych
studovat, studují → studující-cí
ležet → leží-cí
psát → píší-cí
číst → čtou-cí
pít → pijí-cí

Przymiotniki celu tworzy się od niektórych czasowników niedokonanych od -l formy czasownika (zakończone na samogłoskę krótką) poprzez dołączenie sufiksu -cí. Mają znaczenie celu (wyrażają właściwości przedmiotu jako narzędzia, środka określonej czynności).
balit → balil → balicí (papír, do kterého se balí = balicí papír)
psát → psal → psací (potřeby pro psaní = psací potřeby)
opakovat → opakoval → opakovací (cvičení pro opakování = opakovací cvičení)

Przymiotnik odczasownikowy jest zawsze w takim samym przypadku, liczbie i rodzaju, co rzeczownik, do którego się odnosi:
Lékaři mluvili o zhoršeném stavu pacienta. (Lékaři mluvili o stavu pacienta, který se zhoršil.)
Na oddělení byl přijat pacient se stoupající teplotou. (Na oddělení byl přijat pacient s teplotou, která stoupala.)

W górę