Pomiń menu

Grammar

Przysłówki (adverbia)

Przysłówki rozwijają czasowniki i przymiotniki. Możemy je podzielić w zależności od znaczenia na następujące grupy:

  • przysłówki miejsca: kde, nikde, někde, kam, někam, nikam, kudy, odkud, vpravo, doprava, zprava, tady, tam, sem, …
  • przysłówki czasu: kdy, někdy, nikdy, odkdy, dokdy, teď, dneska, zítra, včera, minule, naposledy, příště, ráno, večer, …
  • przysłówki sposobu: jak, špatně, dobře, pomalu, …
  • przysłówki miary: velmi, hodně, moc, příliš, kolik, málo, trochu, dost, …
  • przysłówki przyczyny: proč, úmyslně, náhodou, …

Tworzenie przysłówków

Przysłówki dzielimy według sposobu ich tworzenia na własne i pochodne.

Do przysłówków własnych zalicza się np. kde, kdy, odkud. Przysłówki pochodne tworzy się najczęściej od przymiotników, a także od innych części mowy, często stanowią ich zrosty:

Tworzenie od przymiotników:

przymiotnik sufiks przysłówek
rychlý
nový
jemný
řídký
dobrý
špatný
zlý
-e (-ě) rychle
nově
jemně
řídce
dobře
špatně
zle
častý
hluboký
daleký
blízký
mnohý
malý
dlouhý
-o často
hluboko
daleko
blízko
mnoho
málo
dlouho
český
dětský
-y česky
dětsky
pomalý -u pomalu
brzký brzy, brzo

Do przysłówków powstałych z innych części mowy należy np. kolem, zima, honem, úhrnem.

Do przysłówków powstałych ze zrostów należą np. dokola, dohromady, pohromadě, poprvé, předloni, provždy.

Stopniowanie przysłówków

Przysłówki możemy stopniować - wyrażamy w ten sposób większą lub mniejszą miarę właściwości. Stopień wyższy tworzy się za pomocą sufiksów -ejší, -ější. Stopień najwyższy wyprowadza się ze stopnia wyższego za pomocą prefiksu nej-.

stopień równy stopień wyższy (-eji, -ěji) stopień najwyższy (nej-)
rychle rychleji nejrychleji
lehce lehčeji nejlehčeji
pomalu pomaleji nejpomaleji
jemně jemněji nejjemněji

Niektóre przysłówki tworzą nieregularny stopień wyższy:

stopień równy stopień wyższy stopień najwyższy (nej-)
mnoho/hodně více, víc nejvíce, nejvíc
málo méně, míň nejméně, nejmíň
dobře lépe, líp nejlépe, nejlíp
špatně, zle hůře, hůř nejhůře, nejhůř
daleko dále, dál nejdále, nejdál
blízko blíže, blíž nejblíže, nejblíž
dlouho déle nejdéle
brzy, brzo dříve, dřív nejdříve, nejdřív

Przy stopniowaniu stosujemy różne wyrazy porównujące:

stopień równy jako Je rychlý jako blesk.
stopień wyższy než Petr je rychlejší než Pavel.
stopień najwyższy ze všech Eva je nejchytřejší ze všech.

Określenia porównawcze używają zaimka co i to w narzędniku: Čím dříve, tím lépe.

Określenia superlatywne używają zaimka co w mianowniku i przysłówka w stopniu najwyższym: co nejrychleji.

Przysłówki wyrażające kierunek i lokalizację

Kierunek Lokalizacja
Skąd? Dokąd? Gdzie?
odtud sem tady
odtamtud tam tam
shora nahoru nahoře
zdola dolů dole
zprava doprava/napravo vpravo/napravo
zleva doleva/nalevo vlevo/nalevo
zprostředka doprostřed uprostřed
zepředu dopředu vpředu
zezadu dozadu vzadu
odjinud jinam jinde
z domova domů doma
W górę