Pomiń menu

Grammar

Pisanie wielkich liter

Pisownia wielu wyrazów i połączeń wyrazowych jest wyznaczona przez długoletnią tradycję (np. wielką literą pisze się nazwy mieszkańców: Čech, Moravan, Francouz, Ostravan, a małą literą ozaczenie członków partii politycznych: lidovec, občanský demokrat). Należy sobie uświadomić, że każdy język ma swoje własne zasady pisowni wielkich liter, dlatego przy tłumaczeniu obcojęzycznych tekstów nie należy kierować się formą w języku oryginału, ale zasadami obowiązującymi w języku czeskim (ang. European Union, czes. Evropská unie ; ang. European Economic Community, czes. Evropské hospodářské společenství).

Pisanie wielkich liter należy do najcięższych zagadnień gramatycznych, ponieważ nie istnieje tylko jedna zasada gramatyczna, jak należy pisać nazwy własne: inaczej np. pisze się nazwy ulic/placów/nabrzeży/alei/mostów/sadów( ulice/náměstí/nábřeží/třída/sady Míru ), a inaczej osiedli (Sídliště Míru – tutaj chodzi na nazwę należącą do nazw dzielnic miejskich, dla których obowiązują inne zasady).

Podczas podejmowania decyzji, czy w danym wyrazie lub związku wyrazowym napisać wielką, czy małą literę, nie obejdziemy się w języku czeskim, niestety, bez wiedzy rzeczowej. W przypadku nazw jednowyrazowych musimy np. wiedzieć, czy mowa o żydach (tak samo jak o chrześcijanach czy o wyznawcach danej wiary), czy też o Żydach (tak samo jako o Niemcach, Czechach lub obywatelach innych narodów). W przypadku nazw wielowyrazowych trzeba wiedzieć, czy chodzi o nazwę oficjalną, czy też nie, np.Ostravská univerzita (nazwa oficjalna) × brněnská univerzita (oficjalna nazwa to Masarykova univerzita); co oznacza dany związek wyrazowy: Černý most = nazwa własna mostu, Černý Most= nazwa własna dzielnicy miejskiej, która powstała w okolicy Černého mostu i została od niego nazwana; czy przymiotnik jest częścią nazwy geograficznej np. Severní Amerika, czy też nie, np. severní Evropa.

Wielkie litery należy w języku czeskim stosować także w celu okazania szacunku (npř Vy, Váš w korespondencji, Bůh w tekstach religijnych). Dla języka czeskiego, w odróżnienia na przykład od angielskiego, nie jest charakterystyczne użycie wielkiej litery na początku wyrazu, który chcemy podkreślić. W takim przypadku wybieramy inny typ czcionki.

Niektóre nazwy własne zamieniają się przy ich użyciu w znaczeniu przenośnym w nazwy ogólne, np. to byla havaj, ten je učiněný harpagon.

W nazwach wielowyrazowych wielką literę stosuje się wyłącznie w pierwszym słowie: Orlické hory, Severní ledový oceán, Blízký východ, Spojené státy americké, Ministerstvo školství, mládeže a tělovýchovy, České vysoké učení technické, Komerční banka, Listina základních práv a svobod, Prodaná nevěsta. Dla użycia wielkich liter w innyh (wszystkich lub tylko niektórych) członach nazw wielowyrazowych musi być jakiś powód, np. Julské Alpy, Severní Amerika, Nové Město, Kostelec u Křížků, Divadlo Komedie.

Nie można sporządzić żadnej listy wszystkich oficjalnych nazw własnych. Przy nazwach, gdzie sposób zapisu zależy od wiedzy rzeczowej, możemy się podeprzeć encyklopediami, słownikami geograficznymi i niektórymi innymi, fachowymi podręcznikami.

Ogólne zasady pisania wielkich liter:

  1. Jednowyrazowe nazwy własne piszemy wielką literą:
    Evropa, Afrika, Petr, Marie, Brno, Praha, Norsko
  2. Wielowyrazowe nazwy własne zwykle piszemy zaczynając wielką literą pierwszy wyraz:
    Středozemní moře, Suezský průplav, Liga mistrů, Lidové noviny, Pravidla českého pravopisu
  3. Jeżeli częścią wielowyrazowej nazwy jest nazwa własna, piszemy ją wielką literą:
    Vysoké Tatry, Univerzita Palackého
  4. W wielowyrazowych nazwach własnych terenów zamieszkałych, oprócz przyimków, wszystkie litery piszemy wielkie:
    Nové Město na Moravě, Hradec Králové, Kutná Hora
  5. W przypadku wielowyrazowych nazw własnych oznaczających zamieszkałe regiony piszemy wszystkie litery wielkie, za wyjątkiem przyimków:
    Nové Město na Moravě, Hradec Králové, Kutná Hora
  6. Jeżeli przed wielowyrazową nazwą ogólną występuje nazwa rodzajowa, piszemy ją małą literą:
    sídliště Stodůlky, třída Kapitána Jaroše, kino Dukla
W górę