Pomiń menu

Grammar

Przypadki

Mianownik (pierwszy przypadek). Użycie mianownika

Mianownik to podstawowa forma rzeczownika W zdaniu mianownik wyraża

  • podmiot, na przykład Student je ve škole.
  • cząstkę zdania, która jest zgodna z mianownikiem, na przykład Otec je manažer.

Mianownik liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Uproszczone zasady dla mianownika liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Mianownik liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Dopełniacz (drugi przypadek). Użycie dopełniacza

Dopełniacza używa się:

  • do wyrażenia własności (= że coś jest czyjeś) lub autorstwa
  • do wyrażenia relacji przynależności
    • po wyrazach oznaczających część, miarę lub wagę (trochu, kousek, čtvrt, půl,...)
    • po wyrazach oznaczających ilość (trochu, moc, hodně, málo, dost, míň, víc, většina...)
    • po liczebnikach 5 i więcej (wyłącznie dopełniacz liczby mnogiej)
  • po niektórych czasownikach i czasownikach z przyimkami
    bát se, mít strach z, ptát se/zeptat se, účastnit se/zúčastnit se, všímat si/všimnout si
  • po następujących przyimkach
    bez, během, blízko, do, kolem, kromě, místo, od/ode, podle, u, uprostřed, vedle, z/ze
  • w datach (Je dvacátého května.)

Zwróć uwagę na użycie dopełniacza w tekście specjalistycznym:
Provedeme vyšetření jater a plic.
Anamnéza u onkologických a hematologických onemocnění.
V rodinné anamnéze se ptáme na výskyt krevních nebo nádorových onemocnění u rodičů a sourozenců.
Pohledem si všímáme dýchacích exkurzí.
Projevy peritoneálního dráždění jsou přítomny i v případech peritonitidy jiného původu.
V praxi je důležité odlišit od šelestů organického původu tzv. benigní šelesty.
Vyšetření krevního obrazu se provádí z obvodové krve.

Dopełniacz liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Dopełniacz liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Celownik (przypadek trzeci). Użycie celownika

Celownika używa się:

  • po niektórych czasownikach do wyrażenia dopełnienia dalszego (obiektu)
    dávat/dát, doporučovat/doporučit, krást/ukrást, kupovat/koupit, posílat/poslat, psát/napsat, půjčovat/půjčit, říkat/říct, telefonovat/zatelefonovat, volat/zavolat, vyřizovat/vyřídit, vysvětlovat/vysvětlit
  • po niektórych czasownikach i przymiotnikach do wyrażenia przedmiotu (obiektu)
    být podobný, děkovat/poděkovat, pomáhat/pomoct, rozumět/porozumět
  • po następujących przyimkach
    díky, k/ke kvůli, naproti, proti
  • w konstrukcjach obiektowych z czasownikami
    být ... let; být dobře, špatně; být teplo, zima; hodit se; chutnat; chybět; líbit se; slušet; vadit

Zwróć uwagę na użycie celownika w tekście specjalistycznym:
Ke kvalifikaci dušnosti jsou používána různá kritéria.
Při změnách velikosti jater dochází k posunu jejich dolní hranice.
Na základě nejrůznějších vyšetření lékař dospěje k definitivní diagnóze.
Současná kardiologie má k dispozici velké množství vyšetřovacích metod.
Kardiochirurg se věnuje operačnímu řešení nemocí srdce a velkých cév.
K přenosu infekce může dojít i při běžných onemocněních dýchacích cest.
Pacient není vzhledem ke svému zdravotnímu stavu soběstačný.

Celownik liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Celownik liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Biernik (czwarty przypadek) Użycie biernika

Biernika używa się:

  • po niektórych czasownikach do wyrażenia dopełnienia bliższego (obiektu)
    dávat si/dát si, mít, chtít, mít rád, hledat, jíst/sníst, kupovat/koupit, pít/vypít, potřebovat, používat/použít, studovat, vidět/uvidět, pamatovat (si)/zapamatovat (si), zapomínat/zapomenout
  • po niektórych czasownikach z przyimkami na, o oraz za do wyrażenia przedmiotu (obiektu)
    být zvyklý na, čekat/počkat na, dívat se/podívat se na, mít chuť na, těšit se na, zapomínat/zapomenout na, zlobit se/rozzlobit se na, bát se o P, prosit/poprosit o, starat se/postarat se o, zajímat se o, žádat/požádat o, děkovat/poděkovat za, utrácet/utratit za
  • po następujących przyimkach
    mezi, na, nad, pod, pro, před, v/ve, za
    Przyimków na oraz v/ve używa się także z miejscownikiem.
    Przyimków nad, pod, před, za oraz mezi używa się także z narzędnikiem.
  • w konstrukcjach obiektowych z czasownikami
    bavit, bolet, těšit, zajímat
  • do wyrażenia czasu (každou středu, příští sobotu, minulý týden...)

Zwróć uwagę na użycie biernika w tekście specjalistycznym:
Lékař přebíral veškerou odpovědnost za léčbu.
Patologické rezistence vyžadují bližší charakteristiku.
Moderní zobrazovací metody se opírají o stále dokonalejší zobrazovací techniky.
Biopsie lze rozdělit na cílené a slepé.
Na základě symptomů popsaných pacientem může lékař stanovit symptomatickou diagnózu.
V osobní anamnéze se ptáme na dětská onemocnění.
U žen se zajímáme o gynekologické obtíže.
Laboratorní biochemická vyšetření umožňují vyloučit nebo potvrdit diagnostickou úvahu.
Nemocný přes náležité vysvětlení odmítá potřebnou péči.
Endoskopie patří mezi nejdůležitější vyšetřovací metody.

Biernik liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Uproszczone zasady używania biernika liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Biernik liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Wołacz (piąty przypadek). Użycie wołacza

Wołacza używa się przy zwracaniu się do kogoś.
Adam – Adame! Eva – Evo!

Nazwiska w wołaczu

Nazwiskami zwykle posługujemy się w powiązaniu z wyrazami pan, paní lub slečna.
pan Novák – pane Nováku! (w komunikacji codziennej pane Novák! )
paní Nováková – paní Nováková!
slečna Nováková – slečno Nováková!

Pozostałe zwrotu w wołaczu

Aby zwrócić się do osób, których nie znamy, używamy zwrotów:
pan – pane!
paní – paní!
slečna – slečno!

Mniej formalny, grzecznościowy zwrot : mladá paní – mladá paní!

Tytuły w wołaczu

Tytułów używamy zawsze ze słowami pan lub paní. Na przykład:
pan doktor – pane doktore!
pan profesor – pane profesore!
pan inženýr – pane inženýre!
paní doktorka – paní doktorko!
paní profesorka – paní profesorko!
paní inženýrka – paní inženýrko!

Wołacz liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Wołacz liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Miejscownik (szósty przypadek). Użycie miejscownika

Miejscownika używamy zawsze z przyimkiem. Używa się go:

  • po niektórych czasownikach z przyimkami o oraz na
    bavit se/pobavit se o, číst (si)/přečíst (si) o, mluvit o, myslet si/pomyslet si, povídat (si)/popovídat (si) o, psát o/napsat o, říkat/říct o, slyšet o, vyprávět o, záležet na
  • po przyimkach
    na, v/ve, po, při, o

Przyimków na oraz v/ve używa się także z biernikiem.

Zwróć uwagę na użycie miejscownika w tekście specjalistycznym:
Při změnách velikosti jater dochází k posunu jejich dolní hranice.
Intenzita diastolického šelestu je závislá na dýchání.
Intenzita bolesti závisí na individuálně rozdílném prahu vnímání bolestivých podnětů.
V rodinné anamnéze u chorob ledvin pátráme po dně a jiných metabolických onemocněních.
Speciální část knihy pojednává o zvláštnostech anamnézy v jednotlivých podoborech vnitřního lékařství.

Miejscownik liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Uproszczone zasady użycia miejscownika liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Miejscownik liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Narzędnik (siódmy przypadek). Użycie narzędnika

Narzędnika używa się:

  • do wyrażenia narzędzia: Myju si ruce mýdlem.
  • do wyrażenia ruchu za pomocą środka transportu: Do USA létáme letadlem.
  • do wyrażenia ruchu przez określoną lokalizację: Musíme projít parkem.
  • do wyrażenia ruchu ciała: Kvadruplegik nemůže hýbat rukama ani nohama.
  • do wyrażenia czasu: Projekt musíme odevzdat začátkem/koncem příštího týdne.
  • po niektórych czasownikach i przymiotnikach zabývat se, trpět, být známý, projevovat se, být (zwłaszcza w tekście specjalistycznym)
    W wyrażeniu být+ zawód można użyć także czasownika být+ mianownik: Byla jsem učitelka. Wyrażenie to jest mniej formalne.
    být spokojený s, být známý
  • po niektórych czasownikach i przymiotnikach z przyimkiem s/se
    chodit s, mít svatbu s, rozcházet se/rozejít se s, rozvádět se/rozvést se s, seznamovat se/seznámit se s, scházet se/sejít se s, souhlasit s
  • po przyimkach mezi, nad, pod, před, s/se, za

Przyimków nnad, pod, před, za oraz mezi używa się także z biernikiem.

Zwróć uwagę na użycie narzędnika w tekście specjalistycznym:
Pohmatem doplňujeme vizuální nálezy.
Nemocného je nutné vybavit propouštěcí zprávou.
Změny mohou být podkladem pro další léčbu.
Aortální stenóza je chlopenní vadou. Roztroušená skleróza je chorobou, která postihuje muže i ženy.
Nemoc se projevuje dušností.
Pacientka trpí častými migrénami.
Stenózu řešíme chirurgicky náhradou aortální chlopně protézou.
Pacient nesouhlasí s navrhovanou léčbou.
Zvracení vzniká podrážděním centra pro zvracení v prodloužené míše.

Narzędnik liczby pojedynczej

Znajdziesz tutaj.

Narzędnik liczby mnogiej

Znajdziesz tutaj.

Deklinacja nieregularna w liczbie mnogiej

Niektóre rzeczowniki posiadają nieregularne formy w liczbie mnogiej:

  • z jednosylabowym rdzeniem -ů- zmiana na -o-: dům → domy, stůl → stoly
  • zakończone na -ec, -ek, -en zwykle w kolejnych przypadkach pozbywają się -e-: dárek → dárky, den → dny, týden → týdny, loket → lokty, nehet → nehty, cizinec → cizinci, palec → palce, bratranec → bratranci
  • niektóre samodzielne rzeczowniki posiadają zmiany w rdzeniu: přítel → přátele, ruka → ruce, kuře → kuřata, rajče → rajčata, varle → varlata
  • rzeczownik člověkma w liczbie mnogiej formę lidi
  • niektóre rzeczowniki zmieniają w liczbie mnogiej nie tylko rdzeń, ale również rodzaj: dítě (N)děti (F), oko (N)oči (F), ucho (N)uši (F)

Parzyste organy ludzkiego ciała (ruce, nohy, oči, uši, ramena, kolena) posiadają w liczbie mnogiej dodatkowo formy dualu - liczby podwójnej (więcej o deklinacji części ciała znajdziesz tutaj).

W górę