Pomiń menu

Grammar

Rzeczowniki

Rodzaj gramatyczny

W słowach jak na przykład student, studentka, doktor, doktorka lub profesor, profesorka wyrażony jest rodzaj naturalny (student, doktor i profesor to mężczyźni, studentka, doktorka i profesorka to kobiety). Ten rodzaj naturalny jest logiczny na przykład u ludzi i zwierząt. Wszystkie rzeczowniki w języku czeskim posiadają jednak rodzaj gramatyczny i u większości z nich nie ma żadnego logicznego uzasadnienia.

Rzeczowniki posiadają trzy rodzaje gramatyczne:

  • maskulinum - rodzaj męski (rozróżniamy maskulinum animatum – osoby i zwierzęta, na przykład student, muž, oraz maskulinum inanimatum, na przykład obchod)
  • femininum - rodzaj żeński (na przykład škola)
  • neutrum - rodzaj nijaki (na przykład kino).

Identyfikacja rodzaju rzeczowników

Konieczne jest posiadanie wiedzy o rodzaju każdego rzeczownika. Istnieje praktyczna pomoc do określania rodzaju rzeczowników. Pamiętaj:

66% rzeczowników posiada w mianowniku liczby pojedynczej następujące główne końcówki:

  • Maskulinum kończy się na spółgłoskę (na przykład student, muž, učitel, obchod, supermarket, počítač... )
  • Femininum kończy się na -a (na przykład škola, káva, studentka, profesorka, učitelka, banka...)
  • Neutrum kończy się na -o (na przykład kino, auto, město, pivo, metro...)

34% rzeczowników posiada w mianowniku liczby pojedynczej następujące poboczne końcówki:

  • Końcówka -e/-ě bardzo często pojawia się w rodzaju żeńskim (restaurace, stanice, sportovkyně, kolegyně...), ale także w rodzaju nijakim (parkoviště, kuře) i bardzo rzadko w rodzaju męskim (soudce).
  • Końcówka bardzo często pojawia się w rodzaju nijakim (na przykład nádraží, náměstí).
  • Końcówka -a może się pojawić także w rzeczownikach rodzaju męskiego (kolega, chleba), natomiast spółgłoska może się pojawić także w rzeczownikach rodzaju żeńskiego (kancelář, místnost).

Rodzaj rzeczowników z końcówkami pobocznymi należy zapamiętać. Z czasem zdobędziesz doświadczenie w określaniu rodzaju na podstawie końcówki mianownika lp. i nauczysz się określać rodzaj niemal wszystkich rzeczowników.

Rola rodzaju gramatycznego w systemie językowym

Dlaczego tak ważna jest znajomość rodzaju gramatycznego każdego nowego rzeczownika, którego się uczysz (to znaczy czy jest to rodzaj męski, żeński czy nijaki)? Ponieważ rodzaj rzeczownika wpływa nie tylko na deklinację każdego rzeczownika, ale również na niektóre inne rodzaje wyrazów. Porównaj na przykład poniższe zdania:

Byl jednou jeden dobrý král a ten se jmenoval Karel.
Byl jednou jeden velký hrad a ten se jmenoval Karlštejn.
Byla jednou jedna dobrá královna a ta se jmenovala Anna.
Bylo jednou jedno velké město a to se jmenovalo Brno.

Zobacz poniżej zjawiska gramatyczne, na które ma wpływ rodzaj rzeczowników.

w liczbie pojedynczej
rodzaj męski żywotny rodzaj męski nieżywotny rodzaj żeński rodzaj nijaki
rzeczowniki student obchod škola kino
przymiotniki dobrý (dobrej)* dobrý (dobrej)* dobrá dobré (dobrý)*
czas przeszły byl jsem byl jsem byla jsem bylo jsem
tryb warunkowy byl bych byl bych byla bych bylo bych
liczebnik jedna jeden jeden jedna jedno
zaimki dzierżawcze j, tvůj, náš, váš můj, tvůj, náš, váš moje, tvoje, naše, vaše moje, tvoje, naše, vaše
zaimki wskazujące ten ten ta to
imiesłów bierny je dělán je dělán je dělána je děláno
w liczbie mnogiej
rodzaj męski żywotny rodzaj męski nieżywotny rodzaj żeński rodzaj nijaki
rzeczowniki studenti obchody školy kina
przymiotniki dobří (dobrý)* dobré (dobrý)* dobré (dobrý)* dobrá (dobrý)*
czas przeszły byli jsme byly jsme byly jsme byla (byly)* jsme
tryb warunkowy byli bychom byly bychom byly bychom byla (byly)* bychom...
liczebnik dva dva dva dvě dvě
zaimki dzierżawcze moji, tvoji, naši, vaši moje, tvoje, naše, vaše moje, tvoje, naše, vaše moje, tvoje, naše, vaše
zaimki wskazujące ti (ty)* ty ty ta(ty)*
imiesłów bierny jsou děláni jsou dělány jsou dělány jsou dělána

* Formy te są typowe dla codziennego języka mówionego.

W górę