Pomiń menu

Grammar

Wymowa

Litery. Alfabet i nazwy głosek

Litery
Litery alfabetu łacińskiego: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
Czeskie litery: spółgłoski č ď ch ň ř š ť ž
Czeskie litery: samogłoski á éě í ó úů ý
Alfabet i nazwy głosek
aa
ádlouhé a
bbe
cce
čče
dde
ď
ee
édlouhé e
ěe s háčkem
fef
gge
hha
chcha
ikrátké měkké i
ídlouhé měkké i
jje
kka
lel
mem
nen
ň
oo
ódlouhé o
ppe
qkve
rer
ř
ses
š
tte
ť
uu
údlouhé u
ůu s kroužkem
vve
wdvojité ve
xiks
yypsilon, tvrdé i
ýdlouhé tvrdé i
zzet
žžet

W przypadku niezrozumienia imienia i nazwiska zwykle nie literuje się go po jednej literze, ale powtarza się tak, jak się go pisze, sylaba po sylabie. W niektórych przypadkach konieczne jest szczegółowe wyjaśnienie. W takim przypadku należy na to zwrócić uwagę za pomocą wymowy głosek.

Znaki diakrytyczne

Znaki diakrytyczne używane w języku czeskim noszą nazwę:ˇ háček, ´ čárka, o kroužek

Głoski

Samogłoski

Samogłoski dzielimy na krótkie a, e, i, y, o, u i długie á, é, í, ý, ó, ú/ů . Samogłoski długie są o około 1,75 razy dłuższe od ich krótkich odpowiedników. W języku czeskim istnieją trzy dyftongi: ou, au, eu.

Samogłoski i oraz y (lub í oraz ý) wymawia się tak samo.

Samogłoski ú oraz ů wymawia się tak samo. Ich pisana forma wyraża jedynie różnice, którymi głoski te różniły się w przeszłości

W niektórych słowach w języku czeskim występują grupy samogłosek ie, ia, ii, io, iu. Czytamy je następująco: ia [ija] – fialový, ie [ije] – Itálie, ii [iji] – v Anglii, io [ijo] – rádio, iu [iju] – v rádiu.

Spółgłoski

Czeskie spółgłoski dzielimy na twarde (h, ch, k, r, g, d, t, n), miękkie (ž, š, č, ř, ď, ť, ň, c, j) oraz obojętne (b, f, l, m, p, s, v, z).

Litera ch stanowi jedną głoskę, a w alfabecie czeskim ma wyznaczone specjalne miejsce tuż za h.

Głoski p, t, k wymawiamy bez wdechu (bez dodatkowego prądu powietrza).

Jak wymawia się ď, ť, ň?
W celu prawidłowej wymowy ď, ť oraz ň imituje się dźwięki za nauczycielem w taki sposób, że przednią częścią języka dotyka się przedniej części łuku dziąseł i jednocześnie lokuje się koniec języka pod przednimi górnymi zębami. W ten sposób osiąga się wymowę podobnych dźwięków, jak d, t, n, tylko bardziej miękkich.

Kiedy wymawia się ď, ť, ň?
Jeżeli w tekście występuje ď, ť, ň jak w wyrazach: ďábel, ťukat, Plzeň.
Jeżeli w tekście występuje d, t, n + ě jak w wyrazach: děkuju, těžký, někdo.
Jeżeli w tekście występuje d, t, n + i/í jak w wyrazach: divadlo, dítě, tisk, tíseň, nikdo, nízký.

Wyjątek stanowi tzw. „słowa międzynarodowe“ przejęte z języków obcych, na przykład: tenis [tenys], diktát [dyktát], tip [typ].

Jak wymawia się sylaby bě, pě, vě, mě?
Bě, pě, vě, mě czyta się [b´ie, p´ie, v´ie, mn´ie] jak w słowach: oběd, jít pěšky, člověk, město.

Asymilacja i wolne wybrzmienie spółgłosek

W języku czeskim istnieje zjawisko zwane asymilacją. Do zrozumienia reguł asymilacji konieczne jest poznanie różnicy między spółgłoskami dźwięcznymi i bezdźwięcznymi. Porównaj spółgłoski dźwięczne - bezdźwięczne: b – p, v – f, d – t, ď – ť, z – s, ž – š, g – k, h – ch.

Asymilacja spółgłosek

Jeżeli w słowie występują obok siebie dwie spółgłoski, druga spółgłoska zmienia dźwięczność spółgłoski wcześniejszej, w następujący sposób, na przykład: vklad [fklat], tužka [tuška], kdo [gdo], sbírat [zbírat].

Uwaga: Do asymilacji dochodzi także w przypadku niektórych przyimków, na przykład v kanceláři [fkanceláři], z České republiky [sčeské republiki]. Jeżeli po przyimku dźwięcznym następuje słowo zaczynające się na samogłoskę, wówczas wymawia się tę spółgłoskę (na końcu przyimka) jako bezdźwięczną z tak zwaną akcentacją, na przykład z Anglie [s'anglije], z Itálie [s'itálie].

W tej regule występują regionalne różnice, na przykład pozdrowienie na shledanou wymawia się w Czechach [naschledanou], a na Morawach [nazhledanou].

Wolne wybrzmienie spółgłosek

Spółgłoski dźwięczne na końcu wyrazu wymawia się tak, jak ich bezdźwięczne ekwiwalenty: b> p, d > t, ď > ť, g > k, h > ch, v > f, z > s, ž > š.. Na przykład: Jakub [Jakup], oběd [obět], tedˇ [teť], Oleg [Olek], břeh [břech], Václav [Václaf], kvíz [kvís], když [gdyš].

Akcent w języku czeskim

Zdecydowana większość czeskich wyrazów posiada akcent na pierwszej sylabie, na przykład městí, situace, analýza. Wyjątek stanowi niewielka grupa wyrazów, która w języku czeskim w określony sposób lokuje się na drugiej logicznej pozycji w zdaniu. W połączeniu przyimka i kolejnego słowa akcent pada na przyimek, na przykład ve škole.

Rozszerzenie jednoliterowych przyimków

Jednoliterowe przyimki rozszerzają się ze względu na wymowę, o ile następujące po nich słowo zaczyna się na dwie i więcej spółgłosek, na taką samą głoskę lub na jej dźwięczny, ewentualnie bezdźwięczny odpowiednik. Na przykład:
k > ke: ke škole, ke kamarádovi, ke galerii
v > ve: ve středu, ve škole, ve vlaku, ve Francii
s > se: se školou, se sestrou, se zahradou
z > ze: ze školy, ze zahrady, ze stadionu

W górę