Pomiń menu

Państwo i język

Język czeski jako język słowiański

Język czeski należy do języków słowiańskich (będących częścią indoeuropejskiej rodziny językowej), które charakteryzują się bogato rozwiniętą fleksją, czyli zasadą odmiany słów. Jedno słowo (np. pies) istnieje w wielu innych formach (psa, psu, psem, psy, psów itd.) w zależności od tego, którą funkcję gramatyczną lub syntaktyczną wyrażają. Język czeski posiada liczbę pojedynczą i mnogą, w ramach których rozróżniamy 7 przypadków (jedno słowo może mieć więc nawet 14 różnych form, ale w praktyce wiele form jest homonimicznych a funkcje słowa wynikają z kontekstu). W przypadku czasowników rozróżniamy (podobnie jak w innych językach indoeuropejskich) trzy osoby (pierwsza, która odnosi się do mówiącego, druga, która odnosi się do słuchacza i trzecia, która odnosi się do podmiotów, które w danym momencie nie uczestniczą w komunikacji), dwie liczby (pojedyncza i mnoga), trzy czasy (przeszły, teraźniejszy i przyszły).

Języki słowiańskie dzielimy na trzy grupy: a) grupa zachodniosłowiańska, do której należy język czeski, język polski i słowacki (a także języki łużyckie i język kaszubski), b) wschodniosłowiańska (język rosyjski, białoruski i ukraiński), c) grupa południowosłowiańska (język serbski, czarnogórski, bośniacki, chorwacki, macedoński i bułgarski).

Język słowacki jest najbardziej zbliżony do czeskiego. Mówi się, że rozmawiający ze sobą, bez uczenia się tego drugiego języka, są w stanie zrozumieć 95%. Dzieje się tak m.in. dlatego, że od 1918 r. do 1992 r. Czechy i Słowacja były częścią jednego państwa z dwoma językami urzędowymi. Środki masowego przekazu - radio (nadaje od 18.05.1923) i telewizja (regularnie nadaje od 25.04.1954), prowadziły transmisje zarówno po czesku, jak i słowacku.Użytkownikom języków słowiańskich stosunkowo łatwo przychodzi nauka języka czeskiego dzięki podobieństwu ich języka ojczystego i czeskiego oraz systemowe podobieństwo obu języków. Z drugiej strony trudnością są przyzwyczajenia z własnego języka słowiańskiego, np. różne końcówki systemu fleksyjnego lub akcent. Tego problemu nie mają natomiast niesłowiańscy użytkownicy języka, którzy uczą się czeskiego nie mając żadnych podstaw. Biorąc pod uwagę kraj pochodzenia i znajomość innych języków proces uczenia się języka czeskiego dla osób niebędących Słowianami można metaforycznie przyrównać do budowy domu na zielonej łące, natomiast w przypadku Słowian chodzi raczej o rekonstrukcję domu.

Słownictwo posiada w większości słowiański rodowód. Język czeski i spokrewniony słowacki zachowują nawet do 98 % słownictwa prasłowiańskiego - najwięcej w porównaniu z pozostałymi językami słowiańskimi. Język czeski przejął wiele słów z innych języków, szczególnie (jeżeli chodzi o terminy specjalistyczne) z greckiego i łaciny (np. filosofie czy škola), z niemieckiego (šunka), rosyjskiego (vzduch), włoskiego (terminologia muzyczna), francuskiego (wyrazy z dziedziny mody) i angielskiego (wyrazy z dziedziny sportu, a w ostatnim czasie z branży informatycznej).

Nie można określić, ile słów posiada język czeski (podobnie jak każdy żywy język - wciąż się rozwija), podaje się jednak informacje, że język czeski ma ok. 300 000 rdzeni wyrazowych (a więc swego rodzaju podstaw słów, z których, za pomocą końcówek, tworzy się konkretne formy słowa). Najbardziej rozbudowany dotychczas słownik - "Příruční slovník jazyka českého" - stopniowo wydawany w latach 1935-1957 zawiera ok. 250 000 haseł. Zawiera on słowa zdecydowanie peryferyjne (a więc takie, które zna i których używa minimalna grupa użytkowników), z drugiej strony nie uwzględnia niektórych słów popularnych i ogólnie używanych (np. wulgaryzmów). Koncentruje się bowiem na opisie słownictwa literackiego, którego źródłem jest beletrystyka, czasopisma i częściowo gazety. "Slovník spisovného jazyka českého", którego pierwsze wydanie ukazało się w latach 1960–1971, drugie wydanie w 1989 roku, zawiera ok. 192 000 haseł. Najmniejszy pod względem zawartości "Slovník spisovné češtiny pro školu a veřejnost" (pierwsze wydanie 1978 r., drugie, poprawione wydanie 1994 r.) zawiera ok. 48 000 haseł stanowiących rdzeń słownictwa literackiego. Całkowitą ilość słów języka czeskiego szacuje się na 2 miliony.

Przydatne linki:

W górę